Strona Główna         Plan lekcji          Kalendarz        Galeria        Kontakt          Poczta
  „BO TU WIECZNY MA PRZYBYTEK: NAUKA OJCZYZNA I CNOTA” ADAM MICKIEWICZ  

 

Historia "Jedynki"
Historia najstarszej szkoły w Dębicy „Jedynki” jest ściśle związana  z dziejami miasta, a przez kilka wieków bardzo mocno z życiem parafii św. Małgorzaty i Jadwigi.
    Początki parafii w Dębicy sięgają XIII w. Wtedy powstał również pierwszy kościół fundacji potężnego rodu Gryfitów. Natomiast szkoła powstała pod koniec XIV w. lub na początku wieku XV. Wskazują na to wpisy studentów na uniwersytet krakowski z lat 1411 – 1494, które obejmują nazwiska 10 dębiczan. Są wśród nich synowie dziedziców miasta, a także mieszczan.
  Najbardziej znanym absolwentem  ówczesnej szkoły był Jan z
 Latoszyna, doktor dekretów, profesor. W latach 1468-1492 był sześciokrotnie rektorem Akademii Krakowskiej i kilkakrotnie konsyliarzem rektora. Otrzymał także tytuł kanclerza kardynała Fryderyka Jagiellończyka.
  Zachowała się ordynacja z 1469 r. odnosząca się do kościoła parafialnego w Dębicy,  w świetle której miejscowy proboszcz, ksiądz Mikołaj, i rajcy dębiccy porozumieli się w przedmiocie uposażenia rektora szkoły. Miał on otrzymywać na swoje utrzymanie część produktów i gotówki od miasta, część drugą zaś od proboszcza, przy czym rajcy zachowali sobie nie tylko opiekę, lecz także wpływ na działalność szkoły. Wiadomość ta poświadcza istnienie szkoły w
 XV w., umożliwiając kilkunastu miejscowym chłopcom podjęcie nauki na uniwersytecie krakowskim oraz w szkołach duchownych (kolegiackich, katedralnych i klasztornych).
    Kolejna wzmianka o dębickiej szkole parafialnej pochodzi z drugiej połowy XVI w. Wizytatorzy biskupi zastali w mieście nowy kościół murowany p.w. św. Małgorzaty, stojący w miejscu poprzedniej drewnianej świątyni. Obok domów drewnianych proboszcza i 2 wikarych  stał dom rektora (kierownika) szkoły parafialnej Marcina ze Strzyżowa. Były to prawdopodobnie nowe budynki, odbudowane po pożarze z roku 1554.
    Rektor dębicki posiadał własny dom, ale nie miał jeszcze w tym okresie stałych źródeł dochodu. Utrzymywano go z kasy proboszcza, który płacił mu 8 florenów rocznie.
     Z roku 1603 zachowała się ciekawa informacja dotycząca szkoły. Wizytatorzy biskupa krakowskiego Maciejowskiego stwierdzili bowiem, że nikt na szkołę nie płaci i dlatego stanowisko rektora szkoły nie jest obsadzone, co dzieje się z krzywdą dla chłopców.
     Natomiast wizytacja biskupia z roku 1678 informuje, że proboszcz kościoła parafialnego w Dębicy Jan Olszowski oprócz wikarego i organisty utrzymywał także rektora szkoły.
    W wyniku I rozbioru Polski Dębica w roku 1772 znalazła się w obrębie monarchii austriackiej. Podstawowym  ogniwem systemu szkolnego były wówczas szkoły trywialne, zlokalizowane głównie w
 siedzibie parafii, a utrzymywane przez dominia lub gminy. Miano w nich uczyć czytania, pisania, rachunków i religii, a także zasad gospodarowania.
    Pod koniec XVIII w. obok murowanego kościoła parafialnego stały domy drewniane,  w których mieszkali proboszcz i dwaj wikarzy. W jednym z nich znalazła pomieszczenie szkoła trywialna. Lekcje odbywały się w jednej izbie, choć siedzący w niej uczniowie podzieleni byli na trzy klasy - elementarną, pierwszą i drugą.
Reaktywowana po Kongresie Wiedeńskim diecezja tarnowska przejęła administrację szkolnictwa ludowego na swoim terenie. W poszczególnych dystryktach szkolnych nadzór nad szkołami sprawowali przełożeni dekanatów – dziekani lub ich zastępcy.
    Od lat dwudziestych XIX w. szkołę trywialną w Dębicy wykazywano w dodatku do "Schematyzmów" diecezji tarnowskiej. Patronem szkoły był właściciel miasta, czyli dominum dębickie.
    W latach pięćdziesiątych XIX w. uruchomiono przy dębickiej szkole trywialnej tzw. szkołę niedzielną, w której prowadzono nauczanie dopełniające. Np. w roku 1867 do szkoły trywialnej uczęszczało 156 uczniów , do niedzielnej 39. Pojawia się też sporadycznie oprócz nauczyciela jego zastępca pracujący bezpłatnie lub za połowicznym wynagrodzeniem. Od lat 70 w szkole pracowało 4 nauczycieli.
    W roku 1868 mocą ustawy Sejmu Krajowego szkoły ludowe zostały przejęte od parafii i oddane pod nadzór i utrzymanie Radom Szkolnym Miejscowym i gminom.
    W archiwum we Lwowie zachował się interesujący dokument Z C.K.  Rady Szkolnej Krajowej z dnia 30 kwietnia 1873 dotyczący utrzymania szkoły przez „gminę Dębica tudzież gminy Gawrzyłowa i
 Kawęczyn  położone w starostwie pilźnieńskim”.
    Szkoły elementarne były szkołami męskimi. Od 1874 r. istniała w Dębicy Czteroklasowa Etatowa Męska Szkoła.
    W roku 1880 przemianowano szkołę na Czteroklasową Etatową Szkołę Mieszaną, dzięki czemu nauką zostały objęte dziewczęta. Stało się to dzięki burmistrzowi Ferdynandowi Herzogowi. W roku 1879 Rada Szkolna Miejscowa, powołała na kierownika szkoły Feliks Gajewskiego. Kierował szkołą do końca istnienia Galicji.
    W roku 1895 przekształcono szkołę w Szkołę Mieszaną 5-klasową. W 1900 r. zostały z niej wydzielone dwie szkoły 5-klasowe – Etatowe -  Męska i Żeńska, które mieściły się w jednym budynku. Potem dla szkoły żeńskiej wynajęto pomieszczenia w domu prywatnym, w którym pozostawała ona do roku 1918 . Na przestrzeni prawie 30 lat w szkole wzrastała liczba uczniów od 143 w roku 1866 do 421 w roku 1900. Nadal jednak dużo dzieci pozostawało poza szkołą. Rada Szkolna Miejscowa często musiała skłaniać rodziców do posyłania dzieci do szkoły przez nakładanie kar. Bardziej opornymi byli rodzice żydowscy, którzy woleli posyłać dzieci do chederu.
Zarząd Miejski i Rada Szkolna Miejscowa czyniły starania o
 rozbudowę pomieszczeń szkolnych. Zakupiono grunt w 1881 r., następnie go sprzedano pod budowę koszar. Początkowo planowano rozbudowę istniejącego budynku szkolnego. W końcu wzniesiono nowy budynek. Później dobudowano piętra na dwóch klasach parterowych łączących się z głównym budynkiem. Rada Miejska planowała wybudowanie dla szkoły żeńskiej budynku w 1915 r., ale wojna uniemożliwiła realizację tych zamiarów. W tym czasie miasto partycypowało w budowie gmachu dla gimnazjum i pomieszczeń dla bursy.
Od roku 1910 w budynku Szkoły Męskiej odbywały się po południu zajęcia dla uczniów Szkoły Przemysłowej Uzupełniającej.
Podczas I wojny światowej przez Dębicę przemieszczały się wrogie sobie armie. Po ustąpieniu Rosjan w 1915r. do Dębicy wrócili urzędnicy państwowi i samorządowi oraz nauczyciele. W tym też roku rozpoczęły się zajęcia w Szkole Ludowej 5-klasowej Męskiej. U progu niepodległości  w roku szkolnym 1917/1918 do szkoły uczęszczało 503 uczniów, z tego 348 było  wyznania katolickiego a 137 mojżeszowego. Na koniec roku sklasyfikowano z wynikiem co najmniej dostatecznym 253 uczniów, a 119 z niedostatecznym.
W latach 1919/1920 doprowadzony został do szkoły prąd elektryczny. Na początku lat dwudziestych placówka została przekształcona w szkołę powszechną 6-klasową, później 7-klasową męską.
    Po śmierci Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego w 1935 r. wystąpiono z inicjatywą nadania szkole jego imienia. Jednak władze zwierzchnie nie wyraziły na to zgody. Rok później, 18 października 1936r. został poświęcony Sztandar ufundowany dla 7-klasowej Publicznej Szkoły Powszechnej Męskiej w
 Dębicy.
W 1937 r. założono wodociąg oraz urządzono łazienkę z natryskami. Ogrodzono też podwórze szkolne.
W dniu 1 września 1939 r. miał miejsce pierwszy nalot bombowców na miasto. Tydzień później wkroczyły do Dębicy wojska niemieckie, które zajęły również budynek szkoły. Nauka została rozpoczęta dopiero 16.10.1939 r. po opuszczeniu szkoły przez wojsko.
    Podczas okupacji budynek szkoły był często zajmowany przez władze niemieckie (kwaterowanie Wehrmachtu). Naukę prowadzono wówczas w Gawrzyłowej . Lekcje odbywały się po południu, a każda klasa uczęszczała na zajęcia 2 razy w tygodniu.
    23 sierpnia 1944 r. Dębica została wyzwolona przez wojska radzieckie, ale linia frontu przebiegała przez miasto aż do ofensywy styczniowej w 1945 r. Po opuszczeniu budynku szkoły przez robotników ukraińskich przystąpiono do jego remontu. 4 kwietnia 1945 r. rozpoczęło naukę 451 dzieci w
 Publicznej Szkole Powszechnej Męskiej, która w roku szkolnym 1947/1948 została przekształcona w Publiczną Szkołę Podstawową Koedukacyjną.
    W 1950 r. zlikwidowano drogę publiczną między malutkim boiskiem szkoły a murem kościelnym. W
 wyniku tego poszerzono boisko i usunięto wysypisko śmieci oraz zlikwidowano postój furmanek. Dwa lata później dwa budynki szkoły połączono razem, co znacznie poprawiło komunikację wewnętrzną (dawniej były tu oddzielnie szkoła męska i żeńska
    Po wojnie , aż do lat sześćdziesiątych, mieściła się w budynku szkoły Publiczna Szkoła Dokształcająca.
    14 lutego 1960 r. 5 drużyna harcerska im. St. Czarnieckiego działająca przy szkole otrzymała sztandar ufundowany przez Komitet Rodzicielski.
     W 1981 r. zakończono kolejny etap rozbudowy szkoły (6 sal lekcyjnych z zapleczem - tzw. "nowe skrzydło"). Ze względu na zwiększającą się liczbę dzieci w latach 1984 -1986 korzystano z
 wynajętych sal w tzw. blaszaku przy ulicy Rzeszowskiej oraz z pomieszczeń zlikwidowanej filii Przedszkola nr 7 przy ulicy Wielopolskiej. W tym czasie liczyła ponad 1500 dzieci.
   Z inicjatywy Komitetu Rodzicielskiego po wielu trudnościach przystąpiono do budowy sali gimnastycznej, którą ukończono w 1984 r.
Radykalna poprawa sytuacji w szkole nastąpiła dopiero po oddaniu do użytku w latach 1985-1987  Szkoły Podstawowej nr 9. 
     W październiku 1988 r. szkoła została przyjęta do Klubu Przodujących Szkół.
Od roku 1990 do 1999 dzięki życzliwości Parafii św. Jadwigi klasy młodsze korzystały z pomieszczeń znajdujących się w Domu Parafialnym.
     W 75 Rocznicę Odzyskania Niepodległości przez Polskę 11 listopada 1993 r. została poświęcona replika Sztandaru Szkoły z 1936 r. ufundowana przez absolwenta szkoły ks. prof. Alojzego Franciszka Nosala.
    Na początku lat dziewięćdziesiątych przeprowadzono remont dachu w starej części szkoły oraz uzupełniono instalację wodno-kanalizacyjną i co.
    3 Maja 1994 r. odsłonięto tablicę poświęconą ppor. Piotrowi Klamutowi "Pietrzakowi", zastępcy komendanta Obwodu "Deser" Służby Zwycięstwu Polski, później Związku Walki Zbrojnej, byłemu nauczycielowi szkoły.
     W dniu 21 października 1995 r. Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 otrzymała imię wielkiego poety i
 patrioty Adama Mickiewicza. Została również odsłonięta tablica upamiętniająca Ks. prof. Alojzego Franciszka Nosala, absolwenta szkoły.
Od 1 września 1999r. „Jedynka" została przekształcona w ramach reformy systemu edukacyjnego w Miejskie Gimnazjum nr 1 im. Adama Mickiewicza.
    W sierpniu 2006r. zostały przeprowadzone prace remontowo-budowlane, dzięki którym elewacja budynku i
 podwórze szkolne uzyskały nowy, piękniejszy wygląd.

 

 

 
© Miejskie Gimnazjum nr 1 w Dębicy. Wszystkie prawa zastrzeżone.